کنترل جریان خون در عضلات اسکلتی

کنترل جریان خون در عضلات اسکلتی:

از آنجاکه خون مایعی است که ۲کار مهم در بدن انجام میدهد و آنها عبارتند  از :

۱- رساندن مواد مغذی به سلول های بدن ۲-دفع مواد زائد وسمی از سلول های بدن .

از طرف دیگر تمام حرکات بدن توسط عضلات به ویژه عضلات اسکلتی انجام میشود که برای انجام آنها هم نیاز به مواد مغذی  است و هم مواد سمی تولید شده حاصل از انجام واکنش های متابولیسمی باید دفع گردد که انجام این دو کار مهم توسط خون صورت می گیرد .برای اینکه همه کارهای فوق  به خوبی انجام شود باید جریان خون تنظیم شود چرا که عوامل مختلفی در تنظیم آن دخیل هستند که به صورت مختصر برایتان می نویسم:

 

 

تنظیم موضعی –کاهش اکسیژن در عضله جریان خون را به مقدار زیادی تشدید می کند:

 در حین انجام فعالیت زیاد عضلات اسکلتی یک افزایش فوق العاده زیادی در میزان جریان خون عضله ایجاد می شود که بطور عمده ناشی از اثرات شیمیایی است که مستقیما روی شریانچه ها عمل کرده و موجب گشادی آنها می شوند . یکی از مهمترین اثرات شیمیایی کاهش اکسیژن محلول در بافت های عضلانی است  به این معنی  که در حین فعالیت عضلانی عضله اکسیژن را بسیا به سرعت مصرف می کند واز این راه غلظت آ» را در مایعات بافتی کاهش میدهد .این امر به نوبه خود موجب گشادیشدن شریانچه ها ی موضعی می شود  که ناشی از ۲ عامل است:۱- دیواره شریانچه هانمی تواند در غیاب اکسیژن حالت انقباضی خود را حفظ کند ۲- کمبود اکسیژن موجب آزاد شدن مواد گشاد کنندگی رگی می شود. مهمترین ماده گشاد کننده رگی احتمالا آدنورین است اما تجربیات نشان داده اند که حتی تزریق زیاد آدنورین مستقیما به داخل یک شریان عضله نمی تواند برای بیش از حدود ۲ساعت گشادی رگ را در عضله حفظ کند.

تذکر:رگ های خونی عضله نسبت به اثرات گشاد کنندگی رگی آدنورین حساسیت خود را از دست می دهدند ام سایر فاکتورهای   گشاد کنندگی رگی به حفظ افزایش جریان خون مویرگی تا زمانی که فعالیت ادامه داشته باشد ادامه میدهند .

این فاکتورها عبارتند از :۱- یون های پتاسیم ۲-آدنورین تری فسفات( ATP  )۳-اسید لاکتیک۴- دی اکسید کربن

کتنترل عصبی جریان خون عضله : در عضلات اسکلتی اعصاب سمپاتیکی تنگ کنندگی رگی محسوب می شوند به عبارت دیگر فیبرهای عصبی تنگ کننده رگی سمپاتیک از انتهای عصبی خود نور اپی نفرین ترشح می کنند و هنگامی که تا حداکثرتحریک شوند میتوانند میزان جریان خون در عضلات را به حدود نصف تا یک سوم  مقدار طبیعی کاهش دهند . البته این تنگی رگی در شوک گردش خونی ودر جریان سایر دوره های استرس که در آنها حفظ یک فشار شریانی طبیعی تا حتی فشار شرایانی بالا ضروری است اهمیت فیزیولوژیک پیدا می کند .

یک نقطه قابل ذکر این است که نور اپی نفرین علاوه بر اینکه از انتهای اعصاب تنگ کنندو رگی سمپاتیک ترشح می شود از قسمت مرکزی غده فوق کلیوی نیز به مقدار زیاد ترشح می شود.به عبارت دیگر در جریان فعالیت شدید عضلانی مقادیر زیادی  نور اپی نفرین به اضافه متی اپی نفرین بیشتر به داخل گردش خون ترشح می کند .نور اپی نفرین موجود در گردش خون  روی عضله دیواره رگها اثر کرده وموجب اثر تنگ کننده مشابهی  با اثر ناشی از تحریک مستقیم اعصاب سمپاتیک می شود.اما اپی نفرین غالبا دارای یک اثر گشاد کنند گی رگی مختصر است زیرااپی نفرین بر خلاف نوراابی نفرین که به طور عمده گیرندهای تنگ کنندگی رگی الفا راتحریک می کند گیرندهای بتای بیشتری را که گیرندهای گشاد کنندگی رگی هستند تحریک می کند سه اثر عمده که برای تامین جریان خون عظیم مورد نیاز عضلات  به وسیله سیستم گردش خون ضروری هستند در جریان  فعالیت عضلانی به وجود می آیند این سه اثر عبارتند از :۱- تخلیه عمومی سیتم عصبی سمپاتیک  در سرارسر بدن با اثرات تحریکی آن روی گردش خون ۲- افزایش در فشار شریانی ۳- افزایش در برون ده قلبی..

اثرات تخلیه عمومی سمپاتیک:

زمانیکه عضلات شروع به فعالیت می کنند پیام ها از مغز هم به عضلات برای تولید انقباضی عضلات نیارسال می گردد وهم به مرکز وازو موتور (حرکتی)فرستاده می شوند تا موجب تخلیه عمومی سمپاتیک در سرارسر بدن شود. همزمان با انجام این فعالیت ها پیام های پاراسمپاتیکی که به قلب می روند کاهش می یابند و فایند همه این فعالیت ها سه اثر گردش خونی عمده را بوجود می آورد کهعبارتند از:

۱-    افزایش شدید تعداد ضربان قلب وقدرت تلمبه ای آن در نتیجه اثر تحریکی سمپاتیک و همچنین آزاد شدن قلب از مهار طبیعی پارا سمپاتیک

۲-   بیشتر شریانچه های گردش محیطی (بافت های محیطی )شدیدا تنگ می شوند به استثنائ رگ های خونی عضلات فعال که به وسیله اثرات گشاد کننده رگی  موضعی در این عضلات شدیدا گشاد می شوند .

در اینجا می بینیم که قلب تحریک می شود تا جریان خون زیاد مورد نیاز مورد نیاز عضلات را تامی کند در حالیکه همزمان باآ» جریان خون در قسمت اعظم نواحی غیر عضلانی بدن به طور موقتی کاهش می یابد واین نواحی به طور موقتی جریان خون خود را به عضلات قرض میدهند. این اثر مسئول تا دو لیتر در دقیقه جریان خون اضافی در عضلات  است .اهمیت فوق العاده زیاداین اثر موقعی آشکار می شود که یک انسان را که به خاطر نجات خود در حالدویدن است.

نکته: دو تا از سیستم های گردش خون محیطی معینی سیستم گردش خون کرونر (رگ های قلبی ) وسیستم گردش خون مغزی از این اثر تنگ کننده رگی مصون می مانند چون  این دو ناحیه از گردش خون خوشبختانهدارای اعصاب تنگ کننده رگی بسیار ناچیزی هستند زیرا هم قلب وهم مغز به همان اندازه خود عضلات اسکلتی برای فعالیت عضلانی ضروری هستند.

۳-دیوارهای عضلانی وریدها( سیاهرگها) و سایر نواحی ظرفیتی گردش خون به طور پر قدرت منقبض می شوند و فشار متوسط پرشدگی را شد یدا افزایش می دهد و این موضوع یکی از مهمترین عوامل در پیشبرد افزایش بازگشت وریدی  خون به قلب و لذا افزایش دادن برون ده قلبی است .

افزایش فشار شریانی در جریان فعالیت عضلانی  :                   

این افزایش خود ناشی از افزایش تحریک سمپاتیکی است به عبارت دیگر یکی از مهمترین اثرات افزایش تحریک سمپاتیک در فعالیت عضلانی افزایش داده فشار شریانی است که ناشی از اثرات متعدد تحریکی ومنجمله موارد زیر است :

۱-افزایش فعالیت تلمبه ای قلب  ۲- تنگی شریانچه ها در بیشتر بافت های بدن به غیر از عضلات فعال

۳-یک افزایش زیاد در فشار متوسط پرشدگی گردش سیستمیک که به طور عمده از انقباض وریدی ناشی می شود .این اثرات که با همکاری یکدیگر عمل می کنند عملا همیشه فشار شریانی را که در جریان فعالیت عضلانی افزایش می دهند. هنگامی که شخصی یک فعالیت عضلانی را تحت شرایط بسیار شاق روحی انجام می دهد اما فقط از چند عضله  استفاده می کند پاسخ عصبی سمپاتیک کماکان در سراسربدن به وجود می اید گشادشدن عروق فقط در چند عضله معدود که فعال هستند حادث می شود اما در سایر نقا ط در بدن اثر تحریک به طور عمده تنگ شدن رگها است

که غا لبا فشار متوسط شریانی را تا ۱۷۰ میلی متر جیوه با لا می برد این حا لت به عنوان مثال درشخصی به وجود می اید که روی نردبان ایستاده و میخی را روی سقف می کوبد دلهره اور بودن این حال ت اشکار است.  بر عکس هنگامی که شخصی با تمام بدن خود فعا لیتی را از قبیل دویدن یا شنا کردن انجام می دهد افزایش فشار شر یانی معمولا فقط ۲۰ تا ۴۰ میلی مترجیوه است فقدان افزایش فوق العاده زیاد فشار ناشی از گشاد شدگی عروق بیش از حدی است که به طور همزمان درتود های بزرگ عضله به وجود می اید به عنوان مثال دردوندگان ماراتون جریان خون در عضلات می تواند ازمقداراندک یک لیتر در دقیقه برای تمام عضلات بدن در حال استراحت به حداقل ۲۰ لیتر در دقیقه در جریان حد اکثر فعا لیت افزایش میا بد.

 اهمیت افزایش برون ده قلبی در جریان فعا لیت عضلانی :

 یکسری از اثرات فیزیولوژیکی متفاوت متعد دی همزمان با یکدیگر درجریان فعا لیت عضلا نی به وجود می اید که موجب می شوند که برون ده قلبی تقریبا به طور متناسب با درجه فعالیت افزایش یابد در واقع توانایی سیستم گردش خون برای تامین برون ده قلبی افزایش یافته برای رساندن اکسیژن وسایر مواد غذایی به عضلات در جریان فعالیت سنگین به همان اندازه قدرت خود عضلات در تعیین اخرین حد کار عضلانی مداوم اهمیت دارد به عنوان مثال دوندگان ماراتون که می توانند بیشتر از همه برون ده قلبی خود را افزایش دهند عموما همان هایی هستند که رکورد شکن هستند .

نویسنده : دکتر امینی

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *